Һәр телнең үзенә генә хас үзенчәлекләре була. Шуңа күрә алынмалар, кабул ителгәндә, мәгънә ягыннан да, фонетик һәм грамматик яктан да үзгәреш кичерәләр. Мәсәлән, рус һәм татар телләрендәге авазлар арасында шактый зур аерма булганлыктан, рус сүзләре, татарчага кабул ителгәндә, иң беренче чиратта аваз ягыннан үзгәреш кичергәннәр. Алынмаларның үзгәрү дәрәҗәсе кайсы чорда һәм нинди юл белән кабул ителүгә бәйле. Борынгырак алынмалар фонетик яктан күбрәк үзгәрсәләр, соңрак кабул ителгән алынмалар нигездә үзгәрмәгән.
Сөйләм теле аша кергән алынмалар зуррак узгәрешләргә дучар булганнар. Язма тел аша кергәннәре кимрәк дәрәҗәдә үзгәргәннәр яисә бөтенләй үзгәрмәгәннәр. Борынгырак чорда сөйләм теле аша кереп, төрле үзгәрешләр кичергән алынмаларга мондый сүзләрне кертергә мөмкин: жәл, шәл, эскәтер, кәбестә, каравам, пумала, сумала, салам, мунчала, фатир, мич, кесәл, ситсы, буразна, ызба, әбәт, чегән, пинжәк, эшләпә, бүрәнә, арыш, уҗым, камыт, өстәл.
Шулай итеп, килеп чыгышы ягыннан без өйрәнә торган телләрнең сүзлек составында түбәндәге охшаш һәм үзенчәлекле билгеләр күзәтелә:
• бу телләрнең сүзлек составында төп өлешне аларның үз сүзләре тәшкил итә;
• ике телдә дә шактый гына күләмдә алынма сүзләр (Һинд-европа, гарәп-фарсы телләре аша кергән алынмалар) кулланыла;
• татар телендә рус алынмалары һәм рус теле аша кергән башка тел сүзләре зур урынны алып тора. Шул ук вакытта рус телендә дә татар теле сүзләре бар. Әлбәттә, аларның саны татар телендәге рус алынмаларыннан күпкә кимрәк.
Соңгы елларда алынмалар татар теленә үзгәртелмичә дип әйтерлек кабул ителә(мәсәлән: ваучер, биржа һ.б).
Получите доступ ко всем материалам
Полный и неограниченный доступ ко всем материалам методической библиотеки на год с момента подачи и оплаты заявки. Доступ стоит 500 руб в год
Если Вы уже подавали заявку – тогда войдите или зарегистрируйтесь на сайте под тем же email-адресом, на который оформляли доступ
Также доступ ко всем материалам получают БЕСПЛАТНО
Участники Федерального учебно-методического объединения учителей
БЕСПЛАТНО
Участники объединения получают множество привилегий включая бесплатное прохождение любых курсов КПК и переподготовки (оплачивается только изготовление и отправка документов), бесплатные сертификаты, благодарственные письма, стажировки зарубеж, помощь в прохождении аттестации, юридическую помощь и многое другое.
Наши постоянные пользователи
БЕСПЛАТНО
Если Вы проходили профессиональную переподготовку (1 любой курс) или повышение квалификации (2 любых курса) в 21/22-м учебном году – Вы как наш постоянный клиент получаете много преимуществ, включая бесплатный доступ к трансляциям, получению сертификатов и многому другому.
Похожие материалы
Тема: Дәрҗия Аппакованың “Шыгырдавыклы башмаклар” хикәясендә дуслык бирелеше
Предлагаемый курс "Культура народов Ямала" призван углубить и расширить знания учащихся о культуре, привести их в систему, создать базу для сознательного вхождения в мир культуры, для успешного освоения многообразных достижений культур народов, населяющих наш автономный округ.
АНЪЛАТМА ТЕЗКЕРЕСИ
5-9 сыныфлар ичюн къырымтатар тилинден иш программасы Русие Федерациясынынъ тасиль акъкъында къарары эсас умумий тасиль девлет стандартынынъ Федераль компоненти талапларыны; къырымтатар тилинден эсас умумий тасильнинъ тахминий иш программасы КРИППО тевсиесине эсасланаракъ тертип этильген.
Программанынъ структурасы 89,10 сыныфлар ичюн «Къырымтатар тили», муэллифлери А.Меметов, Л.А.Алиева, И.А.Меметов тарафындан тизильген дерсликлер структурасына уйгъун.
Къырымтатар тили. 5-12 сыныфлар. Умумтасиль окъув юртлары ичюн программа/ Тертип этиджи Алидинова М. И. - Симферополь: Къырым девлет окъув педагогика нешрияты, 2005. - 40с.
РФ окъув тешкилятлары ичюн федераль базис окъув планында къырымтатар тили окъутылувына 8-9 сыныфларда 140 саат (афтада 2 саат). Шу сырада: 8, 9 сыныфларда 140 саат (афтада 2 саат).
Къырымтатар тили къырымтатар халкъынынъ тувгъан тилидир. Тиль — бу миллий хазине ве халкь медениетининъ инкишафында буюк роль ойнай.
Фен оларакъ къырымтатар тили бир сыра тасиль вазифелерини беджере. Лякин энъ эсас вазифеси — бу къонушув вастасыдыр. Талебелер тильни огренип, миллий медениетке къошулалар. Тильнен берабер талебелер аяттаки ахлякъий нормаларнен, дюньядаки аджайип ве чешит медениетлернен таныш олалар.
Комментарии